Ons protocol

Met alles wat erbij komt kijken, is de inzet van een traumahelikopter een complexe operatie. Een protocol zorgt ervoor dat de inzet routineus, snel, efficiënt en veilig verloopt.

112
Belt iemand vanaf een vaste lijn 1-1-2? Dan belandt dat telefoontje direct bij de alarmcentrale in de eigen regio. Oproepen vanaf een mobiele telefoon komen terecht bij het callcenter van het Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD) in Driebergen. Een medewerker van de meldkamer (centralist) vraagt wie de beller wil spreken: politie, brandweer of ambulance. Vervolgens verbindt de centralist de beller door met de gewenste hulpverleningsdienst.

hulpdienst
Melding
Is er een mobiel medisch team (MMT) nodig, dan ontvangt het dienstdoende team een melding via een pieper. De melding bestaat alleen uit een adres. Tijdens het vliegen krijgt de arts via het C2000-systeem nadere informatie van de centralist van de Meldkamer Ambulancezorg.

Keuze vervoermiddel
Een traumahelikopter wordt ingezet om snel een verpleegkundige en een arts te vervoeren naar de plaats waar spoedeisende medische hulp noodzakelijk is. De helikopter is geen vervanging van de ambulance, maar een aanvulling. De traumahelikopter heeft meer specialistische apparatuur. En de arts heeft meer bevoegdheden tot medisch handelen dan de ambulanceverpleegkundigen.

In de regel wordt de patiënt per ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Indien nodig onder begeleiding van de arts van het MMT.

Alleen als er belangrijke tijdwinst te behalen valt, wordt de patiënt per helikopter naar het ziekenhuis vervoerd. Bijvoorbeeld als de patiënt zich op één van de Waddeneilanden bevindt.

Ook als de patiënt ergens is waar de ambulance moeilijk kan komen (bijvoorbeeld op het strand of in een bosgebied), kan transport per helikopter worden overwogen. De arts maakt de beslissing hierover.

Vliegen
De traumahelikopter heeft in principe altijd voorrang boven ander vliegverkeer. Ook hebben de helikopters een ontheffing voor gebieden waar ander vliegverkeer verboden is. Bij dichte mist en lage bewolking wordt er niet gevlogen: de piloten hebben dan te weinig zicht op de landingsplek. Het Mobiel Medisch Team wordt dan per auto naar de betreffende plaats gebracht.

Tussen zonsonder- en zonsopgang vliegen de piloten met een helderheidskijker, een zogeheten night vision goggle. De landingsplek moet dan minimaal 25 x 50 meter zijn. Overdag is dat 25 x 25 meter. Als de piloot ’s nachts op een onverkende locatie landt, doet hij dit aan de rand van aaneengesloten bebouwing.

Meer protocol
De piloot is zelf verantwoordelijk voor de landing. Hij bepaalt welke landingsplaats hij gebruikt. De meldkamer geeft belangrijke informatie voor de helikopterbemanning door. Als er bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen in het spel zijn.

Landt de helikopter op een snelweg? Dan moet, zolang de rotorbladen draaien, het verkeer worden stilgelegd.

De landingsplek mag niet worden gemarkeerd met markeringslint of pionnen. Losse voorwerpen kunnen de helikopter, omstanders en de hulpdiensten in gevaar brengen.

Als de rotorbladen draaien, mag niemand de helikopter benaderen. Moet dit toch, dan alleen ná toestemming van de piloot. En verder schuin van voren (dus nooit van achteren of van opzij) en vanaf de lage kant van een eventuele helling.

Het protocol voor de helicopter landing officer, HLO en de assistent op het helikopterdek (helicopter deck assistant HDA) vindt u hier.

Samenstelling heli-MMT
Het mobiel medisch team van de traumahelikopter bestaat uit een piloot, een arts en een verpleegkundige.

De piloot is verantwoordelijk voor het vervoer per helikopter van de arts en de verpleegkundige naar de plaats waar spoedeisende medische hulp vereist is. Daarnaast kan de piloot de arts en verpleegkundige op locatie assisteren. De politie moet dan de bewaking van de helikopter overnemen.

De verpleegkundige heeft Eerste Hulp- of ambulance-ervaring. Hij of zij heeft specialistische MMT-opleidingen gevolgd en een opleiding in luchtvaartcommunicatie en ‑navigatie. Tijdens de vlucht treedt de verpleegkundige op als navigator. Er wordt deels genavigeerd op zicht. De verpleegkundige moet als bemanningslid de piloot kunnen bijstaan. Daarom is hij of zij ook bekend met de techniek van de helikopter.

De arts, een anesthesioloog of chirurg, is specifiek opgeleid voor spoedeisende geneeskunde op de locatie van het incident. Hij of zij kan ter plekke direct ingrijpen en de vitale functies van het slachtoffer stabiliseren. De MMT-arts heeft geen vliegtechnische taken maar verzorgt wel de communicatie met de Meldkamer Ambulancezorg (MKA).

Een dag in het leven van een MAA-piloot
Marco van den Berg is helikopterpiloot van de Lifeliner 2 en base-manager. Zijn standplaats is vliegveld Zestienhoven in Rotterdam.

Hoe laat begint je werkdag?
“De dagdienst begint om half zeven ’s ochtends, de nachtdienst om half zeven ’s avonds. Het eerste halfuur van een dienst gebruikt een piloot om de helikopter te controleren en de berichten aan luchtvarenden door te nemen. Dat zijn updates over mogelijke belemmeringen voor het vliegen. Dat er bijvoorbeeld ergens een kraan staat, of dat er in de omgeving parachute wordt gesprongen.”

En na dat eerste half uur?
“Vlak voordat de nieuwe ploeg de dienst overneemt van de vorige, is er een briefing over het weer en de helikopter. Ook nemen we een lijst door met aandachtspunten. Als we al die punten hebben afgevinkt, gaan de arts, de verpleegkundige en ik in de helikopter zitten voor de checks in de cockpit en de cabine en stellen we alle riemen af. Om precies zeven uur is de overdracht.”

Hoelang duurt een dienst?
“Ruim de klok rond: twaalf uur en drie kwartier. Het eerste half uur dus voor alle checks en de briefing. Het laatste kwartier, van zeven uur tot kwart over zeven, voor de overdracht aan het nieuwe team. Als we aan het eind van onze dienst nog met een vlucht bezig zijn, kan het uitlopen tot vijftien en een half uur. Maar dat mag alleen als we op die dag minimaal twee uur aaneengesloten rust hebben gehad.”

Wat doe je als je zit te wachten op een oproep?
“Ik ben basemanager en daarmee verantwoordelijk voor het vliegoperationele gedeelte van de operatie. Ik onderhoud de contacten met de verkeersleiding, het Erasmus ziekenhuis, de industrie in ons vlieggebied, et cetera. Alle piloten hebben een neventaak. Het up-to-date houden van onze navigatiecomputers bijvoorbeeld, of van de checklist. Maar tijdens een dienst heb ik natuurlijk ook tijd om te rusten en de krant te lezen.”

Wat doe je bij een melding?
“Dan zie ik op de pieper het adres waar we naartoe moeten. Ik ren meteen naar de heli, geef aan de verkeersleiding aan waar ik naartoe ga – zij zorgen ervoor dat ik voorrang op ander luchtverkeer krijg -, start de motoren en doe de checks. Inmiddels zitten ook de arts en de verpleegkundige op hun plek. Na de laatste checks vertrek ik. Dat is ongeveer twee minuten na de melding.”

Je vliegt op zicht, of op een navigatiesysteem?
“Beide. De verpleegkundige is tevens de navigator. Het eindpunt zoeken we op zicht. Ik cirkel eromheen, tot ik een geschikte landingsplek heb gevonden. Dan beschrijf ik hardop wat ik daar zie: alle obstakels zoals bomen en antennes, de ondergrond, of de plek groot genoeg is, et cetera. Na deze verkenning land ik.”

Hoe snel ben je ter plekke?
“Bijna overal in Rotterdam binnen zes minuten na de melding. Moeten we verder, bijvoorbeeld naar Zeeuws-Vlaanderen, dan kan het tot 25 minuten duren.”

Heb je ter plekke ook nog een taak?
“Officieel niet. Maar als het kan, assisteer ik de arts en de verpleegkundige. Ik kan bijvoorbeeld een infuus gereedmaken, dingen aangeven en meehelpen de patiënt vast te maken op de wervelplank. Hetzelfde als wat een ambulancechauffeur doet.”

Hoeveel meldingen krijgt het MMT gemiddeld per dag?
“In Rotterdam vijf à zes. Eén of twee daarvan zijn zo dichtbij, dat de arts en verpleegkundige er sneller met de auto komen. Dat is als het donker is. Ik blijf dan achter op de basis.”

Wanneer wordt de reservehelikopter in Lelystad gebruikt?
“Elke helikopter krijgt één keer per jaar een grote onderhoudsbeurt. Dat duurt drie tot vier weken. In die tijd gebruiken we de reservehelikopter. Verder wordt die gebruikt voor vliegopleidingen en –examens en kan de helikopter worden ingezet bij grote evenementen.”